बुढानीलकण्ठ नगरपालिका–१ स्थित जय भद्रकाली आधारभूत विद्यालय (तौलुङ) मा नगर शिक्षा समितिको विशेष तथा बृहत् कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाको शिक्षा, युवा तथा खेलकुद महाशाखाको आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा छात्रवृत्ति वितरण, अभिभावक अभिमुखीकरण, शिक्षक मेन्टरिङ तथा विद्यालय कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनलगायतका गतिविधि सञ्चालन गरिए। कार्यक्रमको मूल उद्देश्य सामुदायिक विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि, विद्यालय व्यवस्थापन सुदृढीकरण तथा सबै बालबालिकाको शिक्षामा पहुँच सुनिश्चित गर्नु रहेको जनाइएको छ।

कार्यक्रममा नगर प्रमुख मिठाराम अधिकारीले नगरभित्रका प्रत्येक बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षाको पहुँचमा ल्याउन नगरपालिका प्रतिबद्ध रहेको बताउँदै सामुदायिक विद्यालयको भौतिक तथा शैक्षिक पूर्वाधार सुधारलाई प्राथमिकतामा राखिएको जानकारी दिए। उपप्रमुख अनिता लामाले शिक्षा क्षेत्रमा अभिभावकको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य रहेको उल्लेख गर्दै विद्यालय बाहिर रहेका बालबालिकालाई विद्यालयमा ल्याउने तथा टिकाइराख्ने कार्यमा ‘अनिवार्य तथा निःशुल्क शिक्षा’ नीतिले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरिन्।

कार्यक्रमको सकारात्मक पक्ष भनेको छात्रवृत्ति वितरणलाई मात्र प्राथमिकता नदिई शिक्षकको क्षमता अभिवृद्धि, विद्यालयको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन र अभिभावकको सहभागितालाई पनि समान महत्व दिनु हो। यस्ता कार्यक्रमले विद्यालयको व्यवस्थापन प्रणाली सुधार्न र विद्यार्थीको सिकाइ वातावरण सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

तर यस्ता कार्यक्रमसँगै उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्न भने सामुदायिक विद्यालयको वास्तविक शैक्षिक गुणस्तर हो। बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाभित्र रहेका केही सामुदायिक विद्यालयहरूले उत्कृष्ट नतिजा, अनुशासित शैक्षिक वातावरण र प्रभावकारी व्यवस्थापनमार्फत उदाहरणीय कार्यसम्पादन गरेका छन्। ती विद्यालयहरूले निजी विद्यालयसँग समेत प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने अवस्था सिर्जना गरेका छन्।

अर्कोतर्फ, केही सामुदायिक विद्यालयमा भने विद्यार्थी संख्या घट्दै जानु, सिकाइ उपलब्धि अपेक्षाकृत कमजोर हुनु, नियमित शैक्षिक गतिविधिमा कमी देखिनु तथा गुणस्तरीय शिक्षाप्रति अभिभावकको विश्वास कमजोर बन्नुजस्ता चुनौतीहरू अझै विद्यमान छन्। भौतिक पूर्वाधार निर्माण मात्र पर्याप्त नहुने, शिक्षण–सिकाइको गुणस्तर, शिक्षकको उत्तरदायित्व, विद्यालय नेतृत्व, नियमित अनुगमन र सिकाइ उपलब्धिको मूल्याङ्कनमा समान रूपमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

शिक्षाविद्हरूका अनुसार सामुदायिक विद्यालय सुधारको आधार भवन निर्माणभन्दा पनि कक्षाकोठाभित्रको शिक्षण प्रक्रिया हो। शिक्षकको पेशागत विकास, विद्यार्थी केन्द्रित सिकाइ, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, नियमित मूल्याङ्कन र अभिभावक–विद्यालय सहकार्यले मात्र अपेक्षित परिवर्तन सम्भव हुन्छ।

बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाले छात्रवृत्ति, शिक्षक मेन्टरिङ, अभिभावक अभिमुखीकरण र विद्यालय मूल्याङ्कनलाई निरन्तरता दिएको सकारात्मक संकेत देखिएको छ। यद्यपि यी कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिता कति रह्यो भन्ने मूल्याङ्कन विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि, विद्यालयको नतिजा, विद्यालय छाड्ने दर, उपस्थितिदर तथा अभिभावकको विश्वासजस्ता सूचकका आधारमा नियमित रूपमा मापन गर्न आवश्यक छ।

सामुदायिक विद्यालयहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षाको केन्द्र बनाउने लक्ष्य कार्यक्रम आयोजना गरेर मात्र पूरा हुँदैन। त्यसका लागि स्पष्ट शैक्षिक नीति, निरन्तर अनुगमन, शिक्षकको कार्यसम्पादनमा जवाफदेहिता, स्रोत–साधनको प्रभावकारी उपयोग र समुदायको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य हुन्छ। बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाले थालेका सुधारका प्रयासहरूलाई दीर्घकालीन परिणाममा रूपान्तरण गर्न अब कार्यान्वयनको प्रभावकारिता नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण मापदण्ड बन्नेछ।