काठमाडौं । सडकमा सवारी गुड्दा निस्कने आवाज सामान्य हो, तर सवारीसाधनको स्वरूप र साइलन्सर परिवर्तन गरेर अस्वाभाविक रूपमा चर्को आवाज निकाल्दै हिँड्ने प्रवृत्ति अहिले सार्वजनिक शान्ति र सडक सुरक्षाका लागि चुनौती बन्दै गएको छ। यस्तो गतिविधिले ध्वनि प्रदूषण बढाउनुका साथै अन्य सवारी चालक तथा पैदलयात्रीलाई समेत जोखिममा पारिरहेको छ।

विशेषगरी मोटरसाइकल तथा अन्य सवारीसाधनमा कम्पनीले निर्धारण गरेको संरचना र ध्वनि नियन्त्रण प्रणाली परिवर्तन गरी ठूलो आवाज निकाल्ने अभ्यासले काठमाडौँ उपत्यकाका सडक तथा आवासीय क्षेत्रमा समस्या सिर्जना गरिरहेको छ। रातिको समयमा अचानक आउने चर्को आवाजले बालबालिका, वृद्धवृद्धा, बिरामी तथा सर्वसाधारणलाई प्रत्यक्ष असर पार्ने गरेको छ।

मनोरञ्जनको नाममा सार्वजनिक स्वास्थ्य र शान्तिमाथि असर

काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता नरेशराज सुवेदीका अनुसार स्वरूप परिवर्तन गरिएका सवारीसाधनबाट निस्कने चर्को आवाजले नागरिकको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पारिरहेको छ। यस्तो आवाजले विद्यार्थीको अध्ययनमा बाधा पुर्‍याउनुका साथै रातिको शान्त वातावरणसमेत खल्बल्याउने गरेको उहाँले बताउनुभयो।

ध्वनि प्रदूषणलाई सामान्य असुविधाका रूपमा मात्र लिन मिल्दैन। निरन्तर वा अत्यधिक चर्को आवाजले मानसिक तनाव, निद्रामा समस्या र श्रवण स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ। विशेषगरी विद्यालय, अस्पताल, आवासीय क्षेत्र तथा सार्वजनिक स्थानमा यस्तो गतिविधि झनै संवेदनशील विषय हो।

सवारीको स्वरूप परिवर्तन गर्न कानुनी रोक

सवारीसाधनको स्वरूप परिवर्तन गरी सञ्चालन गर्नु केवल ध्वनि प्रदूषणको विषय मात्र होइन, कानुनी व्यवस्थासँग पनि जोडिएको छ।

सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन, २०४९ को दफा ३९ अनुसार अधिकारप्राप्त अधिकारीको स्वीकृतिबिना सवारीसाधनको रङ, सिट सङ्ख्या, स्वरूप, इन्जिन वा चेसिसमा परिवर्तन हुने गरी हेरफेर गर्न पाइँदैन। यस व्यवस्थाले सवारीसाधनको प्राविधिक अवस्था र सुरक्षित सञ्चालनलाई नियमन गर्ने उद्देश्य राखेको छ।

तर कानुनी व्यवस्था हुँदाहुँदै पनि स्वरूप परिवर्तन गरिएका सवारीसाधन सडकमा देखिनुले अनुगमन र कार्यान्वयनको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।

निगरानी र कारबाहीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने

प्रवक्ता सुवेदीका अनुसार ध्वनि तथा वातावरण प्रदूषण नियन्त्रणका लागि ट्राफिक प्रहरीले सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी विभिन्न क्षेत्रमा हर्न निषेध क्षेत्र तोक्ने, सवारीसाधनको यान्त्रिक परीक्षण तथा प्रदूषण जाँच गर्ने काम गर्दै आएको छ। नियमविपरीत सवारी सञ्चालन गर्नेमाथि निगरानी र कारबाहीसमेत भइरहेको उहाँको भनाइ छ।

यद्यपि समस्या नियन्त्रणका लागि सडकमा देखिने सवारीसाधनलाई कारबाही गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। सवारीको स्वरूप परिवर्तन गर्ने ग्यारेज तथा वर्कसपको नियमन, अवैध रूपमा जडान गरिएका उपकरणको पहिचान, नियमित ध्वनि परीक्षण र कानुन उल्लङ्घन गर्नेलाई निरन्तर कारबाही आवश्यक देखिन्छ।

सार्वजनिक सडक कुनै व्यक्तिको प्रदर्शन वा मनोरञ्जनको निजी स्थल होइन। सवारीसाधन चलाउने स्वतन्त्रतासँगै अरूको स्वास्थ्य, शान्ति र सुरक्षाको सम्मान गर्नु पनि प्रत्येक चालकको दायित्व हो।

चर्को आवाज निकाल्ने सवारीलाई नियन्त्रण गर्नु ट्राफिक व्यवस्थापनको विषय मात्र होइन, नागरिकको स्वच्छ वातावरणमा बाँच्न पाउने अधिकारसँग जोडिएको विषय हो। नियम बनाउनेभन्दा त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन र निरन्तर अनुगमन अहिलेको मुख्य आवश्यकता बनेको छ।