काठमाडौँ — मध्यपूर्वमा जारी युद्धले भयावह मोड लिएपछि विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर धक्का लागेको छ। इरानले खाडी क्षेत्रका ऊर्जा पूर्वाधार र तेल बोक्ने ट्याङ्करहरूमाथि ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमण तीव्र पारेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघेको छ।

होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz), जहाँबाट विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुन्छ, अहिले पूर्ण रूपमा युद्धग्रस्त क्षेत्र बनेको छ।

युद्धको पछिल्लो अवस्था र क्षति

इरान र इजरायल-अमेरिकाबीचको यो द्वन्द्व अब केवल दुई देशमा मात्र सीमित रहेन। यसले समग्र खाडी क्षेत्रलाई चपेटामा पारेको छ:

• तेल ट्याङ्करमा आक्रमण: बिहीबार बिहान दुई तेल ट्याङ्करमाथि आक्रमण भएपछि समुद्री मार्ग असुरक्षित बनेको छ। इरानले खाडीबाट "एक थोपा तेल" पनि बाहिर जान नदिने चेतावनी दिएको छ।

• क्षेत्रीय प्रभाव: ओमानको सलालाह बन्दरगाह, साउदीको सायबाह तेल क्षेत्र र कुवेतका आवासीय क्षेत्रमा समेत ड्रोन प्रहार भएका छन्। बहराइनले आफ्ना नागरिकलाई घरभित्रै रहन 'अलर्ट' जारी गरेको छ।

• मानवीय संकट: लेबनानमा इजरायली आक्रमणबाट ६३० भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ भने ८ लाख नागरिक विस्थापित भएका छन्। इरानी तथ्याङ्कअनुसार युद्धमा हालसम्म १,२०० भन्दा बढीले ज्यान गुमाइसकेका छन्।

राजनीतिक दाउपेच र आर्थिक भार

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान पराजयको दिशामा रहेको दाबी गर्दै इरानी पूर्वाधार पुनर्निर्माण गर्न "एक पुस्ता लाग्न सक्ने" चेतावनी दिनुभएको छ। तर, यो युद्ध अमेरिकाका लागि पनि महँगो सावित भएको छ। न्युयोर्क टाइम्सका अनुसार हालसम्म अमेरिकाले यो युद्धमा ११ अर्ब ३० करोड डलरखर्च गरिसकेको छ।

विश्लेषकको भनाइ: "यदि होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा बन्द भयो भने, तेलको मूल्य १०० डलर मात्र होइन, अकल्पनीय उचाइमा पुग्न सक्छ। ४० करोड ब्यारेल रणनीतिक भण्डारबाट निकाल्ने निर्णयले पनि बजारको डरलाई पूर्ण रूपमा शान्त पार्न सकेको छैन।"

नेपालमा पर्न सक्ने प्रत्यक्ष असर

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य १०० डलर नाघ्नु नेपाल जस्तो आयातमुखी अर्थतन्त्रका लागि निकै चुनौतीपूर्ण छ:

1. महँगीमा वृद्धि: इन्धनको मूल्य बढ्दा ढुवानी महँगो हुन्छ, जसले सिधै खाद्यान्न र दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढाउँछ।

2. विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब: तेल आयातका लागि बढी डलर खर्च गर्नुपर्दा नेपालको वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिमा ह्रास आउन सक्छ।

3. हवाई भाडा: अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक हवाई उडानको भाडामा भारी वृद्धि हुन सक्छ।

मध्यपूर्वको यो तनावले केवल भूगोल मात्र परिवर्तन गरिरहेको छैन, यसले विश्वकै भान्सा र बजारलाई प्रभावित पारेको छ। इरानको "आर्थिक केन्द्र लक्षित" चेतावनी र अमेरिकाको "पुनर्निर्माणमा एक पुस्ता लाग्ने" धम्कीले यो युद्ध तत्काल रोकिने संकेत देखिँदैन।