काठमाडौँ — बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा सम्पन्न कामको समीक्षा गर्दै आगामी आर्थिक वर्षका योजना तथा कार्यदिशाबारे छलफल गरेको छ। नगर प्रमुख मिठाराम अधिकारी, उपप्रमुख अनिता लामा, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, जनप्रतिनिधि तथा कर्मचारीहरूको उपस्थितिमा सम्पन्न वार्षिक प्रगति समीक्षा कार्यक्रममा १३ वटै वडा कार्यालय तथा विभिन्न शाखा–महाशाखाले आफ्नो प्रगति प्रस्तुत गरेका थिए।

कार्यक्रममा सेवा प्रवाह, विकास निर्माण र प्रशासनिक कार्यसम्पादनलाई थप प्रभावकारी तथा परिणाममुखी बनाउने विषयमा जोड दिइएको छ। तर नगरपालिकाको प्रगति समीक्षा केवल कार्यालयभित्र प्रस्तुत गरिएका तथ्यांक र योजनाको समीक्षा नभई नगरवासीले दैनिक जीवनमा महसुस गरेको परिवर्तनसँग पनि जोडिनुपर्ने आवाज उठ्न थालेको छ।

जनताको नजरमा प्रगति के हो?

नगरपालिकाले सडक निर्माण, खानेपानी, ढल, शिक्षा, स्वास्थ्य, सरसफाइ, वातावरण तथा अन्य क्षेत्रमा विभिन्न योजना अघि बढाउँदै आएको छ। तर नागरिकका लागि प्रगतिको वास्तविक मापदण्ड भने सडक कति किलोमिटर बन्यो भन्नेभन्दा सडक कति टिकाउ भयो, खानेपानीको योजना कति स्वीकृत भयो भन्नेभन्दा घरमा पानी कति नियमित आयो, बजेट कति खर्च भयो भन्नेभन्दा त्यसबाट नागरिकले कस्तो सेवा पाए भन्ने विषय हो।

स्थानीय नागरिकको आवाजलाई समेट्दा आगामी कार्ययोजनामा केही आधारभूत प्रश्नको जवाफ खोजिनुपर्ने देखिन्छ।

खानेपानी: योजना धेरै, आपूर्ति कति भरपर्दो?

बुढानीलकण्ठमा तीव्र शहरीकरणसँगै खानेपानीको माग निरन्तर बढिरहेको छ। विभिन्न क्षेत्रमा मुहान, उपभोक्ता समिति, पाइपलाइन तथा वितरण प्रणाली भए पनि नियमित र पर्याप्त खानेपानी अझै प्रमुख चासोको विषय हो।

नागरिकको अपेक्षा अब नयाँ योजना थप्ने मात्र नभई:

• उपलब्ध स्रोतको संरक्षण,
• पानीको न्यायोचित वितरण,
• चुहावट नियन्त्रण,
• मुहान संरक्षण,
• वर्षाको पानी संकलन,
• भूमिगत पानी पुनर्भरण

जस्ता दीर्घकालीन समाधानतर्फ केन्द्रित हुनुपर्ने छ।

सडक र ढल: निर्माणसँगै मर्मतको प्रश्न

नगरमा सडक विस्तार तथा स्तरोन्नतिका काम भइरहेका छन्। तर सडक निर्माणसँगै ढल, वर्षाको पानी निकास र नियमित मर्मतलाई पनि एउटै योजनाका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने नागरिकको अपेक्षा छ।

एउटै सडक पटक–पटक खन्नुपर्ने अवस्था आएमा सार्वजनिक स्रोतको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठ्छ। त्यसैले आगामी योजनामा सडक निर्माणअघि खानेपानी, ढल, विद्युत् तथा सञ्चार पूर्वाधारको समन्वित योजना आवश्यक देखिन्छ।

फोहोर व्यवस्थापन: नियमित संकलनभन्दा अगाडि

नगरवासीका लागि फोहोरमैला व्यवस्थापन दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो। फोहोर नियमित उठाउने व्यवस्था मात्र पर्याप्त नभई घरमै वर्गीकरण, पुनःप्रयोग, पुनर्चक्रण र जैविक फोहोर व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवाज छ।

टोल र वडा तहमा सरसफाइको अवस्था मापन गर्ने स्पष्ट सूचक बनाएर सार्वजनिक गर्न सकेमा नागरिक सहभागिता पनि बढ्न सक्छ।

विकाससँगै वातावरण संरक्षण

बुढानीलकण्ठको पहिचान प्राकृतिक वातावरण, हरियाली, जलाधार तथा शिवपुरी क्षेत्रसँग जोडिएको छ। तीव्र शहरीकरणका बीच प्राकृतिक खोल्सा, खुला क्षेत्र, हरित क्षेत्र र पानीका स्रोतको संरक्षण आगामी कार्ययोजनाको महत्वपूर्ण विषय बन्नुपर्ने देखिन्छ।

नागरिकको अपेक्षा विकास रोक्ने होइन, वातावरणमैत्री विकासको स्पष्ट मापदण्ड बनाउने हो।

वडाको प्राथमिकता र नगरको समग्र योजना

१३ वटै वडाको भौगोलिक तथा सामाजिक आवश्यकता समान छैन। कुनै वडामा खानेपानी प्राथमिक समस्या हुन सक्छ भने अर्को वडामा सडक, ढल, पार्किङ, फोहोर वा संरक्षणको विषय प्रमुख हुन सक्छ।

त्यसैले आगामी कार्ययोजनामा ‘सबै वडाका लागि एउटै ढाँचा’ भन्दा ‘वडाको आवश्यकता अनुसार प्राथमिकता’ निर्धारण गर्नुपर्ने देखिन्छ।

यसका लागि प्रत्येक वडाले:

समस्या → प्राथमिकता → बजेट → समयसीमा → जिम्मेवार निकाय → अपेक्षित परिणाम

सहितको वार्षिक कार्ययोजना सार्वजनिक गर्न सक्ने व्यवस्था प्रभावकारी हुन सक्छ।

नागरिक सहभागिता कति?

वार्षिक समीक्षा कार्यक्रममा जनप्रतिनिधि र कर्मचारीबीच भएको छलफल महत्वपूर्ण भए पनि आगामी योजनामा नागरिकको प्रत्यक्ष सहभागिता अझ बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

टोल विकास संस्था, युवा, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, व्यवसायी, उपभोक्ता समिति, सामाजिक संघसंस्था तथा विषयगत विज्ञसँग नियमित परामर्श गरी प्राथमिकता निर्धारण गर्न सकिन्छ।

यसबाट योजना निर्माणमा स्थानीय आवश्यकता र वास्तविक समस्या समेटिने सम्भावना बढ्छ।

अब ‘खर्च’ होइन, ‘परिणाम’ सार्वजनिक गर्नुपर्ने आवाज

नगरपालिकाले आगामी दिनमा बजेट र खर्च विवरणसँगै परिणाम सूचक पनि सार्वजनिक गरे नागरिकले विकासको मूल्यांकन गर्न सहज हुनेछ।

उदाहरणका लागि:

आगामी वर्षका लागि पाँच प्रश्न

बुढानीलकण्ठको आगामी कार्ययोजना बनाउँदा नगर नेतृत्वले नागरिकसँग यी पाँच प्रश्न राख्न सक्छ:

१. हाम्रो क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो समस्या के हो?
२. त्यसको समाधानका लागि नगरपालिकाले के गर्नुपर्छ?
३. उपलब्ध बजेटबाट कुन कामलाई पहिलो प्राथमिकता दिने?
४. काम सम्पन्न भएको प्रमाण कसरी मापन गर्ने?
५. नागरिकले प्रगति कहाँ र कसरी हेर्न पाउने?

आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को वार्षिक प्रगति समीक्षा नगरपालिकाका लागि विगतको कामको हिसाब प्रस्तुत गर्ने अवसर मात्र होइन, आगामी विकासको दिशा पुनःनिर्धारण गर्ने अवसर पनि हो।

अबको चुनौती योजना बनाउनु मात्र होइन—सही योजना छनोट गर्नु, समयमै कार्यान्वयन गर्नु, गुणस्तर कायम गर्नु र त्यसको परिणाम नागरिकलाई देखाउनु हो।

बुढानीलकण्ठका नागरिकले आगामी वर्षमा घोषणाभन्दा परिणाम, योजनाभन्दा कार्यान्वयन र बजेट खर्चभन्दा प्रत्यक्ष सार्वजनिक सेवा सुधारखोजिरहेका छन्।

अन्ततः नगरपालिकाको सफलताको सबैभन्दा विश्वसनीय सूचक कार्यालयको प्रतिवेदनभन्दा नागरिकको अनुभव र आवाज नै हुनेछ।