बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाको १८औँ नगर सभा सफलतापूर्वक सम्पन्न हुनु नगरको दिगो शहरी विकास, प्रभावकारी सुशासन तथा गुणस्तरीय सार्वजनिक सेवा प्रवाहतर्फको यात्रामा अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। उक्त नगर सभाले निर्वाचित जनप्रतिनिधि, नगर नेतृत्व, वडा अध्यक्षहरू, नगर सभा सदस्यहरू तथा प्रशासनिक अधिकारीहरूलाई एकै थलोमा ल्याई नगरको भावी नीति, विकास रणनीति तथा बजेटीय प्राथमिकतामाथि गहन छलफल गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।

नगरप्रमुख मिठाराम अधिकारी, उपप्रमुख अनिता लामा तथा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत अजय बर्तौलाको नेतृत्वमा नगरपालिका तीव्र शहरीकरण, बढ्दो जनसंख्या, वातावरणीय चुनौती तथा नागरिकका बढ्दो अपेक्षाहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने महत्वपूर्ण चरणमा प्रवेश गरेको छ। यस अवस्थामा नवीन सोच, दीर्घकालीन योजना तथा विवेकपूर्ण वित्तीय व्यवस्थापन अपरिहार्य बनेको छ।

बजेट योजना: विकास र सेवा प्रवाहबीच सन्तुलन

काठमाडौं उपत्यकाभित्र तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको नगरपालिकामध्ये बुढानीलकण्ठ पनि एक हो। बढ्दो जनघनत्वसँगै पूर्वाधार, सार्वजनिक सेवा तथा प्राकृतिक स्रोतहरूमाथि दबाब बढिरहेको छ। त्यसैले नगरपालिकाको बजेटले भौतिक विकाससँगै सामाजिक तथा वातावरणीय प्राथमिकतालाई समेत समान महत्व दिने अपेक्षा गरिएको छ।

नगर सभामा प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रमहरूले समृद्ध, व्यवस्थित र आधुनिक नगरको परिकल्पना गरे पनि नागरिकहरू अहिले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न सोधिरहेका छन्—के बजेटको प्रभाव वास्तवमै जनजीवनमा देखिनेछ, कि फेरि कागजमा सीमित विकासको कथा दोहोरिनेछ?

विकासका उपलब्धि: परिवर्तनको आधार

पछिल्ला वर्षहरूमा नगरपालिकाले सडक स्तरोन्नति, सामुदायिक विद्यालय सुधार, स्वास्थ्य सेवा विस्तार, विपद् व्यवस्थापन क्षमता विकास, डिजिटल सेवा प्रवाह तथा वातावरण संरक्षणका क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम गरेको छ।

विशेष गरी:

• धेरै सडकहरूको कालोपत्रे तथा स्तरोन्नति
• स्वास्थ्य चौकीहरूको सेवा विस्तार
• सामुदायिक विद्यालयमा पूर्वाधार सुधार
• विपद् स्वयंसेवक तालिम कार्यक्रम
• अनलाइन सेवाको प्रारम्भ
• सार्वजनिक पार्क तथा हरित क्षेत्र संरक्षण

पछिल्ला केही वर्षमा बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाले सडक स्तरोन्नति, स्वास्थ्य सेवा विस्तार, सामुदायिक विद्यालय सुधार, विपद् व्यवस्थापन तथा डिजिटल सेवाका क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम गरेको छ। धेरै सडकहरू कालोपत्रे भएका छन्, स्वास्थ्य चौकीहरूको सेवा विस्तार भएको छ, सामुदायिक विद्यालयमा नयाँ भवन तथा शैक्षिक पूर्वाधार निर्माण भएका छन्। विपद् स्वयंसेवक तालिम तथा वातावरण संरक्षणका कार्यक्रमहरूले पनि स्थानीय तहमा सकारात्मक सन्देश दिएका छन्।

यी उपलब्धिहरूलाई नकार्न सकिँदैन। तर विकासको मूल्याङ्कन केवल उद्घाटन भएका योजनाको सङ्ख्याले होइन, ती योजनाले नागरिकको जीवनमा ल्याएको स्थायी सुधारले निर्धारण गर्छ।

उपभोक्ता समिति र साना योजनामाथि बढ्दो प्रश्न

नगरका विभिन्न वडामा सञ्चालन हुने साना तथा मध्यमस्तरका योजनाहरूमाथि नागरिकहरूले बारम्बार प्रश्न उठाउने गरेका छन्। विशेषगरी उपभोक्ता समितिमार्फत सञ्चालन गरिएका कतिपय योजनाहरूमा पारदर्शिता, गुणस्तर र लागत प्रभावकारिताको अभाव रहेको आरोप सुनिन्छ।

स्थानीयवासीहरूका अनुसार कतिपय योजनाहरूमा काम सम्पन्न भएको देखाइए पनि वास्तविक गुणस्तर कमजोर हुने, अनुगमन प्रभावकारी नहुने र सार्वजनिक जानकारी पर्याप्त नदिइने समस्या देखिएको छ। अझ चिन्ताको विषय के छ भने यस्ता गुनासाहरू उठ्दा सम्बन्धित वडा प्रतिनिधिहरू प्रायः मौन बस्ने गरेको नागरिकहरूको अनुभव छ।

विकास निर्माणको नाममा हुने अनियमितता वा सम्भावित आर्थिक अपारदर्शिताप्रति जनप्रतिनिधिहरूले कडा निगरानी गर्नुपर्ने अपेक्षा भए पनि व्यवहारमा त्यो देखिन नसकेको गुनासो बढ्दो छ।

असारे विकासको पुरानो रोग

हरेक आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर बजेट सकाउन हतारिने प्रवृत्ति अर्थात् "असारे विकास" स्थानीय तहहरूको पुरानो समस्या हो। बुढानीलकण्ठ पनि यसबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन सकेको देखिँदैन।

आर्थिक वर्षको अन्तिम महिनामा एकैपटक धेरै योजना सुरु हुने, हतारमा काम सम्पन्न गरिने, गुणस्तर परीक्षण कमजोर हुने र वर्षात्को समयमा निर्माण गरिएका संरचनाहरू केही समयमै बिग्रिने समस्या दोहोरिने गरेको स्थानीयहरूको भनाइ छ।

विकासको सफलता खर्च भएको बजेटको आकारले होइन, खर्चको प्रभावकारिताले मापन हुनुपर्छ। यदि योजना समयमै तयार गरिएन भने असारमा हुने खर्च विकासभन्दा पनि बजेट व्यवस्थापनको औपचारिकतामा सीमित हुने जोखिम रहन्छ।

सडक निर्माणको गुणस्तरप्रति प्रश्न

धेरै स्थानमा सडक निर्माण सम्पन्न भएको केही समयमै खाल्डाखुल्डी देखिन थालेको नागरिकहरूको गुनासो छ। कतिपय सडकहरू निर्माण भएको केही महिनामै पुनः खानेपानी, विद्युत् वा इन्टरनेट विस्तारका लागि खनिन्छन्। यसले सार्वजनिक स्रोतको दोहोरो खर्च मात्र होइन, योजना समन्वयको कमजोरी पनि उजागर गर्छ।

नागरिकहरू अब नयाँ सडकभन्दा पनि दिगो र गुणस्तरीय सडक चाहन्छन्।

ढल, डुबान र फोहोर व्यवस्थापन

बुढानीलकण्ठको तीव्र शहरीकरणसँगै ढल निकास र फोहोर व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। मनसुन सुरु हुनेबित्तिकै केही क्षेत्रमा जलजमाव, सडक डुबान तथा ढल ओभरफ्लोका समस्या दोहोरिने गरेका छन्।

त्यसैगरी फोहोर व्यवस्थापनमा पनि दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने आवश्यकता नागरिकहरूले औंल्याइरहेका छन्। नियमित संकलन मात्र पर्याप्त नभई वर्गीकरण, पुनःप्रयोग र वैज्ञानिक व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने आवाज बलियो बन्दै गएको छ।

सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सुधारको आवश्यकता

डिजिटल सेवाको सुरुवात सकारात्मक कदम भए पनि धेरै नागरिकहरूले अझै सेवा प्राप्त गर्न कार्यालय धाउनुपर्ने बाध्यता रहेको बताउँछन्। सेवाको गति, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वमा थप सुधार आवश्यक रहेको आम धारणा छ।

स्थानीय सरकार नागरिकको सबैभन्दा नजिकको सरकार भएकाले सेवा प्रवाहमा देखिने सानोतिनो कमजोरीले पनि प्रत्यक्ष असन्तुष्टि जन्माउने गर्छ।

नागरिकका अपेक्षा: अब नारा होइन, नतिजा चाहिन्छ

१८औँ नगर सभापछि नगरवासीहरूको मुख्य अपेक्षा घोषणाभन्दा कार्यान्वयनमा केन्द्रित देखिन्छ। नागरिकहरू गुणस्तरीय सडक, वैज्ञानिक ढल व्यवस्थापन, पारदर्शी बजेट खर्च, प्रभावकारी फोहोर व्यवस्थापन, डिजिटल सेवा, रोजगार सिर्जना तथा वातावरण संरक्षणमा ठोस परिणाम हेर्न चाहन्छन्।

उनीहरूको भनाइ स्पष्ट छ—विकासका योजना कागजमा राम्रो देखिन सक्छन्, तर त्यसको मूल्य नागरिकको दैनिक जीवनमा देखिने सुधारले मात्र प्रमाणित गर्छ।

बुढानीलकण्ठ नगरपालिका विकासको नयाँ मोडमा उभिएको छ। १८औँ नगर सभाले नगरको भावी दिशा तय गर्ने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गरेको छ। तर अबको सफलता नीति निर्माणमा होइन, कार्यान्वयनमा निर्भर रहनेछ।

यदि नगरपालिका नेतृत्वले नागरिकका गुनासा सुन्ने, उपभोक्ता समितिको कार्यशैलीलाई पारदर्शी बनाउने, असारे विकासको प्रवृत्ति अन्त्य गर्ने, बजेट खर्चमा जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने र जनप्रतिनिधिहरूलाई थप उत्तरदायी बनाउने दिशा लिन सक्यो भने बुढानीलकण्ठ वास्तवमै सुशासन र दिगो विकासको नमुना नगर बन्न सक्छ।

नत्र भने प्रत्येक वर्ष नयाँ योजना, नयाँ बजेट र नयाँ प्रतिबद्धता आउनेछन्, तर नागरिकका पुराना प्रश्नहरू भने उही रहनेछन्।