काठमाडौं — राजधानी काठमाडौंका अनामनगर, नयाँ बानेश्वर, जमल, रानीवन, माइतीघर तथा सिंहदरबार आसपासका क्षेत्र सामान्य वर्षामै जलमग्न हुने समस्या फेरि दोहोरिएको छ। बिहीबार मध्याह्न परेको वर्षापछि ती क्षेत्र डुबानमा परेपछि सवारी आवागमन प्रभावित भएको छ भने सर्वसाधारणले लामो समय ट्राफिक जामको सास्ती व्यहोर्नुपरेको छ।

हरेक मनसुनमा एउटै समस्या दोहोरिए पनि यसको दीर्घकालीन समाधान भने अझै हुन सकेको छैन। सडकमा पानी जम्दा दैनिक जनजीवन, यातायात र सरकारी कार्यालयसम्म पुग्ने सेवाग्राही प्रभावित हुने गरेका छन्।

किन डुब्छ माइतीघर क्षेत्र?

काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयुकेएल) का प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईका अनुसार माइतीघर क्षेत्र भौगोलिक रूपमा ओरालोमा पर्ने भएकाले वरपरका क्षेत्रबाट बगेर आएको पानी त्यहीँ जम्मा हुन्छ।

उहाँका अनुसार माइतीघरको ढल टुकुचा खोलामा मिसिने व्यवस्था भए पनि वर्षाको समयमा टुकुचामा पानीको सतह बढेपछि ढलको पानी सहज रूपमा निकास हुन सक्दैन। परिणामस्वरूप ढलको पानी उल्टै सडकमा जम्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ।

"मुख्य समस्या ढल निकास प्रणालीमै छ। यहाँका अधिकांश पाइप पुराना, साँघुरा र कम क्षमताका भएकाले अहिलेको वर्षाको बहाव धान्न सकिरहेका छैनन्," प्रवक्ता राईले बताउनुभयो।

दशकौँ पुरानो पूर्वाधार

विशेषज्ञहरूका अनुसार काठमाडौंको अधिकांश ढल प्रणाली दशकौँअघि निर्माण गरिएको हो। त्यसबेला अहिलेको जस्तो तीव्र सहरीकरण, जनसंख्या वृद्धि र सडक विस्तारको परिकल्पना गरिएको थिएन। तर अहिले सडक, भवन र कंक्रिट संरचनाको विस्तारसँगै पानी जमिनमा सोसिने क्षेत्र घटेको छ भने वर्षाको अधिकांश पानी सिधै सडक र ढलमा पुग्ने गरेको छ।

माइतीघर, न्यूप्लाजा, सिंहदरबार लगायतका क्षेत्रमा ढल व्यवस्थापनलाई एकीकृत रूपमा सुधार गर्ने विषयमा पटक–पटक छलफल भए पनि ठोस कार्यान्वयन हुन नसक्दा समस्या जस्ताको तस्तै रहेको छ।

डुबान बढ्नुका मुख्य कारण

राजधानीमा वर्षेनी दोहोरिने डुबानका पछाडि विभिन्न संरचनागत र व्यवस्थापकीय कारण रहेका छन्।

• पुरानो तथा साँघुरो ढल निकास प्रणाली
• वर्षाको पानीका लागि छुट्टै ड्रेनेज प्रणालीको अभाव
• तीव्र र अव्यवस्थित सहरीकरण
• नदी तथा खोलाको प्राकृतिक बहाव साँघुरिनु
• ढल तथा नालामा फोहोर जमेर निकास अवरुद्ध हुनु
• वर्षासँगै आउने अत्यधिक सतही बहाव

यी कारणले सामान्य वर्षामै पनि सडकहरू जलमग्न हुने र यातायात प्रभावित हुने अवस्था सिर्जना हुने गरेको छ।

स्थायी समाधानको आवश्यकता

शहरी योजनाविद्हरूका अनुसार राजधानीको डुबान समस्या समाधान गर्न केवल ढल सफाइ मात्र पर्याप्त छैन। पुराना ढल प्रणालीको स्तरोन्नति, वर्षाको पानीका लागि छुट्टै निकास (स्टर्म वाटर ड्रेनेज) निर्माण, नदी–खोलाको प्राकृतिक बहाव संरक्षण, आधुनिक शहरी जल व्यवस्थापन प्रणालीको विकास तथा सहरी योजनामा जलवायु परिवर्तनका प्रभावलाई समेट्ने नीति आवश्यक रहेको उनीहरूको धारणा छ।

मनसुन सुरु हुनेबित्तिकै राजधानीका मुख्य सडक डुबानमा पर्ने अवस्था दोहोरिरहँदा तत्कालीन व्यवस्थापनभन्दा पनि दीर्घकालीन पूर्वाधार सुधारमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता अझ स्पष्ट भएको छ। नागरिकले वर्षेनि उस्तै सास्ती भोगिरहँदा सम्बन्धित निकायबाट प्रभावकारी र स्थायी समाधानको अपेक्षा बढ्दै गएको छ।