काठमाडौँको मुटु मानिने क्षेत्र नं. ४ यतिबेला केवल चुनावी मैदान मात्र होइन, नेपाली राजनीतिको नयाँ र पुरानो पुस्ताको सबैभन्दा ठुलो 'ब्याटल ग्राउन्ड' बनेको छ। २०८२ भदौ २३ र २४ गते भएको 'जेन जेड' (Gen Z) विद्रोहले देशको राजनीतिक समिकरण उल्ट्याएपछि हुन लागेको यो पहिलो निर्वाचनमा मतदाताका प्रश्नहरू केवल बाटो र ढलमा सीमित छैनन्।
विगत १५ वर्षदेखि यस क्षेत्रको पर्याय बनेका गगन थापा यस पटक सर्लाही–४ झरेपछि यो क्षेत्र 'ओपन ब्याटल ग्राउन्ड' बनेको छ। यतिबेला उम्मेदवारहरू 'जेन जेड' पुस्ताको आक्रोश र आकाङ्क्षालाई सम्बोधन गर्दै घरदैलोमा व्यस्त देखिएका छन्।

उम्मेदवारका प्रोफाइल र सार्वजनिक धारणा

यस पटकको प्रतिस्पर्धामा तीनवटा मुख्य धारहरू आमनेसामने छन्:

१. डा. राजन भट्टराई (नेकपा एमाले): "अनुभव कि पुनरावृत्ति?"

डा. राजन भट्टराई नेकपा एमालेका एक अनुभवी र बौद्धिक नेताका रूपमा चिनिनुहुन्छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व प्राध्यापक तथा परराष्ट्र मामिलाका जानकार भट्टराईले विगतमा पनि यस क्षेत्रबाट प्रतिस्पर्धा गरिसक्नुभएको छ।

• घोषणापत्र र एजेन्डा: भट्टराईको घोषणापत्रमा प्रायः राष्ट्रियता, सुशासन, आर्थिक विकास र स्थानीय पूर्वाधार विकासका मुद्दाहरू प्रमुखताका साथ उठाइएको पाइन्छ। उहाँले आफ्नो लामो राजनीतिक अनुभव र पार्टीको सुदृढ सांगठनिक संरचनालाई 'स्थिर सरकार र विकास' को आधारका रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

• जनअपेक्षा: जेन जेड आन्दोलनले 'पुरानो पुस्ता' प्रति असन्तुष्टि देखाए पनि, कतिपय मतदाताहरूले अनुभवी नेतृत्वबाट नीतिगत स्थिरता र कार्यसम्पादनमा परिपक्वताको अपेक्षा गरेका छन्। उहाँको बौद्धिक छवि र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा दख्खललाई केही मतदाताले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।

दुई पटक गगन थापासँग पराजित भए पनि यस पटक भट्टराई 'क्लिन स्वीप' गर्ने दाउमा छन्। एमालेको बलियो संगठन र 'समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली' को पुरानै नारामा उनले 'स्थिरता' को लेपन लगाएका छन्।

• सार्वजनिक स्वर: चुनीखेलका ७२ वर्षीय वृद्ध रामशरण भन्छन्, "नयाँलाई पनि हेरियो, तर देश चलाउन अनुभव चाहिन्छ। राजन पढेलेखेका र कुटनीति बुझेका मान्छे हुन्।" यद्यपि, युवाहरूले भने उनलाई 'ओली पथ' को अनुयायी मात्र भएको आरोप लगाइरहेका छन्।

२. सचिन तिमिल्सिना (नेपाली कांग्रेस): "विरासतको उत्तराधिकारी कि नयाँ सोच?"

३३ वर्षीय सचिन तिमिल्सिना, जो युथ कांग्रेसका पूर्व सभापति र क्रिकेट कमेन्टेटर हुन्, उनलाई कांग्रेसले 'युवा कार्ड' को रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। उनी 'जेन जेड' विद्रोहको मर्मलाई कांग्रेसको संस्थागत संरचनामा ढाल्न खोजिरहेका छन्।

नेपाली कांग्रेसले यस पटक गगन थापाको स्थानमा युवा नेता सचिन तिमिल्सिनालाई मैदानमा उतारेर 'पुस्तान्तरण' को सन्देश दिन खोजेको छ। युथ कांग्रेस नेपालका संस्थापक सभापति तथा चर्चित क्रिकेट कमेन्टेटर तिमिल्सिना युवा पुस्तामाझ परिचित छन्।

• घोषणापत्र र एजेन्डा: तिमिल्सिनाको घोषणापत्रमा विशेषगरी युवा रोजगारी, शिक्षामा सुधार, प्रविधिमैत्री शासन र स्थानीय स्तरमा 'स्मार्ट सिटी' को अवधारणाहरू समेटिएका छन्। उनले 'जेन जेड' आन्दोलनको भावनालाई आत्मसात गर्दै भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन र जनताप्रति उत्तरदायी सरकारको वकालत गरेका छन्।

• जनअपेक्षा: युवा मतदाताहरूले तिमिल्सिनाबाट नयाँ विचार, ऊर्जावान नेतृत्व र परम्परागत राजनीतिक शैलीबाट भिन्न कार्यशैलीको अपेक्षा गरेका छन्। गगन थापाको विरासत धान्दै यस क्षेत्रमा कांग्रेसको पकड जोगाउने चुनौती पनि उनीसामु छ।

• सार्वजनिक स्वर: बुढानीलकण्ठकी २० वर्षीया विद्यार्थी सविना भन्छिन्, "सचिन दाइ हामीसँगै सडकमा हुनुहुन्थ्यो। गगन दाइले छोडे पनि सचिनले युवाको एजेन्डा उठाउने भरोसा छ।" तर, उनीमाथि 'गगनको छायाँ' मात्र भएको चुनौती भने कायमै छ।

३. पुकार बम (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी): "वैकल्पिक शक्ति कि भावनाको व्यापार?"

सामाजिक अभियन्ता पुकार बमले यो क्षेत्रलाई 'पुराना दलको अन्त्य' गर्ने थलोको रूपमा चित्रण गरेका छन्। रास्वपाको 'घन्टी' को लहर र विद्रोहको भावनालाई उनले क्यास गर्न खोजेका छन्।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार पुकार बमले 'वैकल्पिक शक्ति' को अवधारणालाई बोकेर चुनावी मैदानमा होमिनुभएको छ। सामाजिक अभियन्ताको पृष्ठभूमिका बमले पुरानो राजनीतिक नेतृत्वप्रति वितृष्णा राख्ने मतदाताको ध्यान तान्न सक्ने सम्भावना छ।

• घोषणापत्र र एजेन्डा: बमको घोषणापत्रमा प्रायः भ्रष्टाचार उन्मूलन, पारदर्शिता, प्रत्यक्ष लोकतन्त्रका अवधारणाहरू र जनउत्तरदायी सरकारको निर्माणमा जोड दिइएको छ। 'जेन जेड' आन्दोलनको प्रत्यक्ष प्रभावले सिर्जित रास्वपाको लहरलाई उहाँले आफ्नो मुख्य शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

• जनअपेक्षा: विशेषगरी युवा मतदाता र परिवर्तनका पक्षधरहरूले पुकार बमबाट 'पार्टीविहीन' वा 'दलरहित' राजनीतिका नयाँ आयामहरूको अपेक्षा गरेका छन्। पुरानो राजनीतिक शैली र दलगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर काम गर्ने प्रतिबद्धता नै उनको मुख्य आकर्षण बनेको छ।

• सार्वजनिक स्वर: गल्फुटारका एक आईटी इन्जिनियर भन्छन्, "कांग्रेस र एमालेले धेरै पटक मौका पाए। अब 'नो नट अगेन' को भावनालाई पुकार बमले प्रतिनिधित्व गर्छन्। हामीलाई डेलिभरी चाहियो, भाषण होइन।"

जेन जेड (Gen Z) को आवाज: सडकदेखि 'ब्यालेट' सम्म

२०८२ भदौ २३ र २४ गतेको सडक विद्रोह केवल सत्ता परिवर्तनको खेल थिएन, त्यो त वर्षौँदेखिको कुशासन र अकर्मण्य डेलिभरी मेकानिज्म विरुद्धको विस्फोट थियो। आज काठमाडौँ क्षेत्र नं. ४ को चुनावी मैदानमा त्यही विद्रोहको पराकम्पन सुनिँदै छ।

१. नमस्कार गर्ने नेता होइन, काम गर्ने 'नोकर' चाहियो

काठमाडौँका चिया पसलदेखि गल्लीहरूसम्म अहिले एउटै स्वर सुनिन्छ— "हामीलाई नमस्कार गरेर हिँड्ने र चुनाव जितेपछि अनुहार नै नदेखाउने नेता होइन, जनताको समस्या समाधान गर्न आफैँ ढोकामा आउने 'सेवक' चाहियो।" मतदाताहरू स्पष्ट छन्: निर्वाचन पश्चात हराउने प्रवृत्ति भएका नेतालाई यस पटक भोट हाल्नुभन्दा खाली मतपत्र (No Vote) छोड्नु नै बेस हुनेछ।

२. 'किन भएन?' को उत्तर खोज्दै कपनका व्यवसायी

जवाफदेहिता (Accountability) अहिलेको मुख्य एजेन्डा हो। कपनका एक स्थानीय व्यवसायी भन्छन्, "हामीलाई अब 'गर्छु' भन्ने आश्वासनको पुलिन्दा होइन, 'विगतका योजना किन सफल भएनन्?' भनेर सोध्दा तथ्यपरक उत्तर दिने नेता चाहिएको छ।" मतदाताले अब उम्मेदवारको बोलीमा होइन, उसको ट्र्याक रेकर्ड र जवाफदेहितामा विश्वास गर्न थालेका छन्।

३. डिजिटल फ्रीडम: युवाहरूको 'बटम लाइन'

सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगाउने पुरानो र अनुदार मानसिकता विरुद्ध 'जेन जेड' पुस्ता आगो भएको छ। उनीहरूका लागि डिजिटल अधिकारकेवल मनोरञ्जन होइन, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको आधार हो। घोषणापत्रमा 'डिजिटल फ्रीडम' र प्रविधिमैत्री सुशासनलाई प्राथमिकता नदिने उम्मेदवारले यो पुस्ताको मत पाउन कठिन देखिन्छ।

- भ्रष्टाचारमा 'जिरो टोलरेन्स': पछिल्लो समय बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाको प्रशासनको भूमिका, भ्रष्ट्रचारका प्रकरण, स्थानिय जन प्रतीनिधिहरुले गरेका व्यवहार र  जग्गा कीर्ते प्रकरण जस्ता घटनाले स्थानीयमा आक्रोश बढाएको छ। उम्मेदवारहरूले यस्ता भू-माफिया र नीतिगत भ्रष्टाचार विरुद्ध कस्तो कदम चाल्छन्, त्यो नै निर्णायक हुने देखिन्छ।

परिवर्तन कि निरन्तरता?

काठमाडौँ-४ का मतदाता सचेत छन्। यहाँ 'पार्टीको झण्डा' भन्दा 'एजेन्डाको डण्डा' बलियो हुने संकेत देखिएको छ। "यो निर्वाचन केवल सांसद छान्ने मात्र होइन, नेपाली राजनीतिमा पुस्तान्तरण र आन्तरिक एकताको महाकुम्भ हो।"

फागुन २१ को परिणामले केबल एक व्यक्तिको जित मात्र घोषणा गर्ने छैन, यसले नेपाली राजनीति 'जेन जेड' को मार्गचित्रमा हिँड्छ कि फेरि 'पुराना खेलाडी' को चक्रव्यूहमा फस्छ भन्ने पनि फैसला गर्नेछ।

जेन जेड क्रान्तिपछिको जनअपेक्षा र निर्वाचनको अर्थ

जेन जेड आन्दोलनले नेपाली समाजमा एउटा नयाँ राजनीतिक चेतनाको बिजारोपण गरेको छ। मतदाताहरूले अब केवल 'विकास' को नारामा मात्र होइन, नेतृत्वको पारदर्शिता, जवाफदेहिता र सुशासनमा पनि उत्तिकै चासो देखाएका छन्। भ्रष्टाचार, बेथिति र पुरानो पुस्ताको अकर्मण्यता विरुद्ध उठेको आवाजलाई यी उम्मेदवारहरूले कत्तिको सम्बोधन गर्न सक्छन्, त्यो महत्त्वपूर्ण छ।

काठमाडौँ-४ को यो त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धाले युवा नेतृत्व, अनुभवी नेतृत्व र वैकल्पिक शक्तिको बहसलाई एकैसाथ उजागर गरेको छ। यस क्षेत्रको निर्वाचन परिणामले आगामी नेपाली राजनीतिको दिशा तय गर्न पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।