नेपाल नगरपालिका संघको ३३औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा बुढानीलकण्ठ नगरपालिका शहरी योजना तथा पूर्वाधार विकास विधामा देशभरकै उत्कृष्ट नगरपालिकाको रूपमा पुरस्कृत हुनु केवल एक उत्सव मात्र होइन, यो स्थानीय सरकारको कार्यसम्पादनको बलियो मानक पनि हो।

 सभामुख डोलप्रसाद अर्यालबाट नगरप्रमुख मिठाराम अधिकारी, उपप्रमुख अनिता लामा र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत अजय बर्तौलाले संयुक्त रूपमा ग्रहण गरेको यो पुरस्कारले बुढानीलकण्ठको विकास यात्रालाई राष्ट्रिय रूपमा मात्र होइन, वैधानिक रूपमा पनि अनुमोदन गरेको छ।

१. शहरी योजनामा नवीनता र स्पष्ट भिजन

बुढानीलकण्ठको यो सफलताको पछाडि व्यवस्थित शहरीकरणको सोचले मुख्य भूमिका खेलेको देखिन्छ। काठमाडौं उपत्यकाका अन्य नगरपालिकाहरू अव्यवस्थित कंक्रिटीकरणको चपेटामा परिरहँदा, बुढानीलकण्ठले शहरी योजना (Urban Planning) लाई प्राथमिकतामा राख्नु सुखद पक्ष हो। यस अन्तर्गत सडक सञ्जालको विस्तार, ढल व्यवस्थापन र खुला क्षेत्रको संरक्षण जस्ता आधारभूत पक्षमा गरिएको लगानीले अहिले परिणाम दिन थालेको छ।

२. पूर्वाधार विकास: सडकदेखि वातावरणीय सन्तुलनसम्म

पूर्वाधार विकास भन्नाले केवल कालोपत्रे सडक मात्र बुझिँदैन। बुढानीलकण्ठले धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र (शिवपुरी-नागार्जुन निकुञ्जको काख) लाई जोगाउँदै भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा देखाएको सन्तुलन प्रशंसनीय छ। वडा तहसम्म पुगेका पक्की सडक, व्यवस्थित फुटपाथ र सार्वजनिक भवनहरूको निर्माणले नगरको स्वरूप नै परिवर्तन गरिदिएको छ।

३. टिमवर्क र राजनीतिक समन्वय

यो पुरस्कार प्राप्त हुनुमा नगरको नेतृत्व (प्रमुख/उपप्रमुख) र कर्मचारी प्रशासन (प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत) बीचको सुमधुर समन्वयले काम गरेको देखिन्छ। प्रायः स्थानीय तहमा नेतृत्व र प्रशासनबीच द्वन्द्व हुने गरेको पाइन्छ, तर बुढानीलकण्ठले एकताबद्ध भएर काम गर्दा कसरी नतिजा निस्कन्छ भन्ने उदाहरण पेश गरेको छ।

४. नागरिक स्वामित्व र प्रतिवद्धता

नगरपालिकाले यो सम्मानलाई "नगरबासीहरूमा समर्पित" गर्नुले नागरिक केन्द्रित शासन (Citizen-Centric Governance) को झझल्को दिन्छ। विकासमा स्थानीयको सहभागिता र उनीहरूको अपनत्व विना कुनै पनि योजना दिगो हुन सक्दैन। नगरपालिकाले थप सृजनात्मक र परिणाममुखी हुने जुन प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ, त्यसले आगामी दिनमा अझै ठूला आयोजनाहरू सफल हुने अपेक्षा जगाएको छ।

अबका चुनौती र मार्गचित्र

उत्कृष्ट घोषित हुनु गौरवको विषय हो, तर यसलाई टिकाई राख्नु झनै चुनौतीपूर्ण छ। बुढानीलकण्ठले अब निम्न क्षेत्रमा थप ध्यान दिनु आवश्यक देखिन्छ:

• स्मार्ट सिटीको अवधारणा: पूर्वाधार निर्माण भइसकेका क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग गरी 'स्मार्ट' सेवा प्रवाह सुनिश्चित गर्ने।

• दिगो फोहोर व्यवस्थापन: बढ्दो शहरीकरणसँगै फोहोर व्यवस्थापनलाई दीर्घकालीन समाधानतर्फ लैजाने।

• ट्राफिक र पार्किङ: मुख्य बजार क्षेत्र र धार्मिक स्थलहरूमा हुने ट्राफिक चापलाई कम गर्न व्यवस्थित पार्किङ र वैकल्पिक सडकको योजना।

• सार्वजनिक सेवामा गुणस्तर: भौतिक पूर्वाधार मात्र होइन, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता मानव विकासका सूचकमा पनि उत्तिकै ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

 बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाले प्राप्त गरेको यो सम्मानले अन्य पालिकाहरूलाई पनि प्रतिस्पर्धात्मक विकासमा लाग्न प्रेरित गरेको छ। यदि यही गतिमा सृजनात्मक र परिणाममुखी कामहरू हुँदै जाने हो भने, बुढानीलकण्ठ आधुनिक नेपालको एक नमुना 'मोडल सिटी' बन्ने निश्चित छ।